YTÜ MAKİNA FAKÜLTESİ
MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ
ATÖLYE STAJLARI
1.2. Talaşsız Şekillendirme Stajı
1.3. Talaşlı Şekillendirme Stajı
2. STAJYERLER TARAFINDAN YERİNE GETİRİLMESİ GEREKEN ESASLAR
2.2. Staj Defterlerinin Doldurulması
2.3 Staj Konularına Özel Esaslar
2.3.2. Talaşsız Şekillendirme Stajı
2.3.3. Talaşlı Şekillendirme Stajı
2.4 Staj Defterlerinin ve Staj Sicil Formunun Onaylatılması
2.5 Staj Defterlerinin ve Staj Sicil Formunun Teslimi
Atölye stajı, tüm Makina Mühendisliği Bölümü öğrencilerinin yapması gereken; Döküm (10 işgünü), Talaşsız Şekillendirme (10 işgünü), Talaşlı Şekillendirme (10 işgünü) ve Kaynak (10 işgünü) olmak üzere birbirlerinden bağımsız dört bölümden oluşur. Öğrencinin bu konuların kapsamındaki uygulamalar ile birlikte, malzeme ve ölçme tekniği konularında da pratik bilgiler almasını amaçlayan bir çalışmadır.
Yukarıda belirtilen atölye staj konularının, incelenmesi gereken imalat yöntemleri açısından içerikleri, aşağıda belirtilmiştir.
Döküm stajı; kum kalıba döküm, kokil (metalsel) kalıba döküm, santrifüj döküm, hassas döküm, basınçlı döküm, sürekli döküm ve özel döküm yöntemlerini ve bu yöntemlere özgü olan kalıplama tekniklerini kapsar.
Talaşsız şekillendirme stajı; metallere sıcak veya soğuk şekil verme şeklinde uygulanan ve serbest dövme ve basma, kalıpta dövme ve basma, ekstrüzyon, haddeleme, tel çekme, sac şekillendirme (kesme, bükme, çekme, sıvama vb.), dikişli ve dikişsiz boru imalatı, özel şekillendirme yöntemleri gibi talaşsız (plastik) şekil verme yöntemlerini kapsar.
Talaşlı şekillendirme stajı; tornalama, frezeleme, planyalama, vargelleme, broşlama, taşlama, matkaplama ve diğer talaşlı şekillendirme yöntemlerini kapsar.
Kaynak stajı; gaz ergitme kaynağı (Oksi-Gaz kaynağı), elektrik direnç kaynağı yöntemleri (nokta direnç kaynağı, dikiş direnç kaynağı, kabartılı direnç kaynağı, alın yakma kaynağı, alın basma kaynağı), elektrik ark kaynağı yöntemleri (MMA, TIG/WIG, MIG, MAG, UP, Plazma vb) ve özel kaynak yöntemlerini kapsar. Ayrıca, işletmede uygulanması durumunda, diğer birleştirme tekniklerinden perçin, lehim ve yapıştırma da ele alınmalıdır.
Staj yapacak öğrencilerin, staj çalışmalarını yaparken aşağıda belirtilmiş genel esaslara uyması gerekmektedir:
1. Atölye stajları, işyerinin doğrudan imalat ile ilgili olan birimlerinde yapılmalıdır. Tamir-bakım atölyeleri, teknik resim bürosu gibi stajın amacına doğrudan hizmet etmeyen birimlerde staj yapılması uygun değildir. Ayrıca, metalsel olmayan malzemelerin şekillendirilmesi staj konusu kapsamında değildir.
2. Stajyer öğrenciler, uygulamalara bizzat veya izleyici olarak katılmalıdır. Staj süresince, her bir staj konusu için staj yapılan işyerine ait en az 4 adet parçanın imalatı incelenmelidir. Bu inceleme, imalatın hazırlık aşamalarından başlayarak, imalat proseslerinin ve parametrelerinin ele alınması ile devam etmeli, bitirme işlemleri ve kalite kontrol uygulamaları ile sonuçlanmalıdır.
3. Stajyer öğrencilerin, uygulamalarda yalnızca imalat prosesleri hakkında değil, ürünün malzemesi, fonksiyonları ve kullanım yerleri hakkında da bilgi edinmesi, mamule uygulanan prosesleri, bunların uygulanış nedenlerini ve uygulanış şeklinin öğrenmesi ve imal edilen iş parçasının ölçülmesinde kullanılan teknikleri, alet ve cihazları incelemesi gerekmektedir.
4. Stajyer öğrenciler, iş yerindeki tüm imalat makinalarını ve bunların çalışma prensiplerini incelemeli; bunlara ait takım, aparat, takım ve iş parçası bağlama sistemleri ile, kullanılan yardımcı makine ve donanımlar hakkında da bilgi edinmelidir.
5. Stajyer öğrenciler, edindikleri pratik bilgiler ile katıldıkları uygulamaları, her iş günü sonunda staj defterine, belirtilen ilkeler doğrultusunda düzenli olarak kayıt etmelidirler.
Stajını tamamlayan öğrencilerin staj çalışmaları, öğrencilerin doldurmuş olduğu staj defterleri ve işyerindeki yetkililer tarafından doldurulan ve değerlendirilen ‘Staj Sicil Formu’ ile birlikte incelenmektedir.
Staj bireysel bir çalışmadır. Staj defteri ise, bu bireysel çalışmaları anlatan teknik bir rapordur. Dolayısıyla, staj defterleri bir makina mühendisi adayına yakışır özenle, teknik bir dille, metin kısımlarının tümü tükenmez kalemle ve norm yazı ile bireysel olarak yazılmalıdır.
Aynı dönemde, aynı işyerinde ve birimlerde birlikte staj yapan öğrenciler aynı uygulamalara katılsa bile, staj defterlerinin aynı olmaması gerekmektedir. Staj defteri yazılırken ortak çalışılmamalıdır.
Atölye staj defterlerinin hazırlanmasında uyulması gereken esaslar şunlardır:
1. Staj konuları (döküm, talaşsız şekillendirme, talaşlı şekillendirme ve kaynak) birbirinden bağımsızdır. Bir işyerinde farklı atölye stajları yapılmışsa, bu stajlar staj defterlerinde de birbirlerinden bağımsız, art arda ve net ayrılmış başlıklar halinde işlenmelidir.
2. Staj defterini yazmaya; iş yerinin tanıtılması, ürerim faaliyetleri, yerleşimi, tesisleri gibi genel bilgilerin verilmesi ile başlanmalıdır. Söz konusu bilgiler üç sayfayı aşmamalıdır.
3. Stajın yapıldığı her birimin basit bir yerleşim planı çizilmelidir.
4. Staj defteri hangi staj konusu için doldurulacak ise, o konuya ait olan ve işyerinde uygulanan yöntemler; bu yöntemlerin gerçekleştirilmesinde kullanılan makine, takım ve donanımlar; ölçme amaçlı kullanılan yöntem, alet ve cihazlar ile ısıl işlem amaçlı tesisler hakkında teorik bilgiler kısaca ve pratik bilgiler ise detaylı olarak verilmelidir. Ayrıca, verilen teorik bilgilerin hangi yayından alındığı belirtilmelidir. Pratik bilgilerin verildiği kısımlara ise, fotokopisi çekilmiş veya bilgisayar ortamında çizilmiş teknik resim konmamalıdır.
5. Her bir staj konusu için, öğrencilerin bizzat veya izleyici olarak katıldığı incelenen uygulamaların defterde işlenmesi gereklidir. Defterde işlenen uygulamaların tümünde, aşağıda belirtilen esaslar yerine getirilmelidir:
i. İmal edilen parçaların teknik resimleri, elle ve TS 88 standardına uygun olarak çizilmeli ve ölçülendirilmelidir. Teknik resimler, A3 veya A4 boyutundaki antetli teknik resim kağıtlarına ayrı ayrı çizilerek, antetler doldurulmalıdır.
ii. İmalatı incelenen iş parçalarının adı, fonksiyonu ve kullanım yeri ve malzemesi muhakkak belirtilmelidir.
iii. Her bir parçanın imalatı, hazırlık aşamalarından başlayarak son aşamaya gelinceye kadar geçirdiği tüm safhaları iş adımları halinde, defter sayfalarına çizilerek ve açıklayıcı şematik şekillerden de faydalanılarak anlatılmalıdır. İmalat proseslerinde parametrelerin ve makine seçim kriterlerinin neler olduğu açıkça belirtilmeli, sayısal değerleri verilmelidir. Her bir kademede kullanılan takım ve iş parçası bağlama yöntemleri ile, ölçme ve ısıl işlem uygulamaları açıklanmalıdır.
6. İşyeri tarafından stajyer öğrenciler için matbu hazırlanmış, tanıtım amaçlı belgelerinin incelenmesi faydalıdır. Ancak, söz konusu belgeler staj defterlerine kesinlikle birebir nakledilmemelidir. Defterlerde, öğrencinin kendi katılım ve gözlemlerini içeren; öğrencinin kendisi tarafından kurulmuş teknik ifadeler istenmektedir.
7. Atölye stajının yurt dışında yapılması durumunda, staj defterlerinin yukarıda belirtilen genel esaslara uymak şartıyla, İngilizce, Almanca veya Fransızca dillerinden birisi ile yazılması zorunludur.
Atölye stajını yapan öğrencilerin, yukarıda genel olarak belirtilmiş esasların yanı sıra, aşağıda açıklanan özel esasları da dikkate alması gerekmektedir.
1. İşletmenin döküm faaliyetleri; dökülen parçaların isimleri, kullanım yerleri, döküm malzemeleri ve kalıplama yöntemlerini genel olarak tanıtılmalıdır.
2. Dökümhane incelenerek kısımları tanıtılmalı, her bir kısmında ne tür faaliyetlerin gerçekleştirildiği anlatılmalı, işletmede uygulanan döküm yöntemi, yararlanılan ocaklar, kalıp malzemeleri, model çeşitleri, model malzemeleri teorik olarak kısaca anlatılmalıdır.
3. Dökümhanede yapılan en az 4 adet uygulamanın, teknik resimleri, modeli, varsa maçası ve maça sandığının perspektif görünüşleri, döküme hazır kalıbının kesit resmi çizilmeli (yolluk, çıkıcı ve besleyicileri ile) ve tüm işlem akışları maddeler halinde açıklanmalıdır.
1. Talaşsız şekil verme yöntemlerinde, kuvvet, iş ihtiyacı, hız, sürtünme ve yağlama şartları gibi işlem parametrelerinin seçimi incelenmelidir.
2. İşyerinde haddeleme, ekstrüzyon, çubuk ve tel çekme, boru imalatı gibi yöntemlerle elde edilen sabit kesitli mamullerin, kesit resmi imal resmi için yeterlidir. Bu yöntemlerde kullanılan hadde, matris gibi takımların da teknik resimleri detaylı olarak çizilmelidir.
3. Sac işleme ağırlıklı bir işletmede staj yapılması durumunda, sac kesme işlemleri, daha sonraki şekillendirme işlemleri için pul (taslak) hazırlamak amacıyla uygulanıyorsa, bu çalışma ancak hazırlık işlemi olarak kabul edilebilir. Eğer işletmede nihai sac mamuller yapılıyorsa, bunlar başlı başına uygulama olarak yazılabilir. Ancak, bu türden uygulamaların sayısı ikiyi geçmemelidir. Bükme, germe, sıvama, derin çekme, ütüleme gibi parçalara derinlik boyutu kazandıran diğer biçim verme yöntemleri de ele alınmalıdır.
4. Stajyer öğrencilerden sac şekillendirme, dövme ve kesme kalıplarının detaylı teknik resimleri istenmemektedir. Ancak, kalıpların ana boyutları, kalıp gravürlerinin yaklaşık profili ve kalıpların makinalara bağlanması, kılavuzlanması gibi sistemler şematik de olsa çizilmelidir. İstenen uygulama, kalıpların kullanımı ile parçaların şekillendirilmesidir.
5. Döküm ve dövme parçalarına uygulanan çapak kesme işlemleri uygulama olarak kabul edilmez. Çapak kesme işlemi bir dövme uygulamasına ait bitirme işlemi olarak sayılabilir. Montaj amaçlı olarak gerçekleştirilen pres işlemleri de staj konusunun kapsamı dışındadır.
Staj yapılan işletmedeki talaşlı şekil verme yöntemleri, tezgahları ve donatımları hakkında kısa teorik bilgiler verilmelidir. İmalatı yapılan parçaların teknik resimleri, toleransları ile birlikte çizilmeli ve işlem sıraları detaylı olarak yazılmalıdır. İmalat sırasında seçilen talaşlı işleme parametreleri (kesme hızı, ilerleme, paso miktarı gibi), seçiliş nedenleri belirtilmelidir. Mümkünse parçaların işleme zamanlarını gösteren teknolojik planları çıkarılmalıdır.
1. Kaynak uygulamalarının tamire değil, imalata yönelik olmasına dikkat edilmelidir.
2. İşletmede uygulanan birleştirme metodları (kaynak, lehim, yapıştırma, perçin) ile yapılan imalatın genel tanımı yapılmalıdır.
3. İşletmede uygulanan kaynak yöntemleri (TIG, MIG, MMA, UP vb), bunlar için gerekli ek malzemeler (tel, toz, gaz, elektrod vb) ve kaynak makinaları (inverter, transformatör, jeneratör vb.) ayrı, ayrı anlatılmalıdır.
4. Uygulamalarda kaynak dikişleri teknik resim kurallarına göre gösterilmelidir.
5. Birleştirmede kullanılan kaynak yönteminin seçimi, parametreleri (kaynak amperi, voltajı, kaynak hızı, tel besleme hızı, gaz debisi vb.) belirtilmeli ve her uygulama için ayrı, ayrı açıklanmalıdır. Uygulamanın aşamaları (parçanın sabitlenmesi, işlem sırası, kullanılan ilave malzeme ve ekipmanların yazılması vb.) kısaca belirtilmelidir. Kaynağa hazırlık ve bitirme işlemleri (tavlamalar, kaynak ağzı açılması, çekiçleme, işkenceye alma, tahribatlı-tahribatsız muayene vb.) anlatılmalıdır.